काठमाडौं: ६५ वर्षभन्दा माथिका वृद्धवृद्धामा उमेरसँगै आउने शारीरिक, मनोवैज्ञानिक, चिकित्सकीय तथा सामाजिक परिवर्तनका कारण पोषणसम्बन्धी समस्या हुने जोखिम उच्च हुन्छ। अस्पताल भर्ना हुनुअघि, अस्पतालमा उपचारका क्रममा र डिस्चार्जपछि समेत उनीहरूमा कुपोषण तथा पोषणसम्बन्धी गम्भीर समस्या देखिन सक्ने भएकाले समयमै पोषणको अवस्था पहिचान गरी आवश्यक सहयोग दिनुपर्ने चिकित्सकीय सुझाव छ।

पर्याप्त पोषणले वृद्धवृद्धाको मांसपेशीको बल, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता, घाउ निको हुने प्रक्रिया, ऊर्जा र समग्र स्वास्थ्य कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यसको विपरीत कमजोर पोषणले कुपोषण, संक्रमण, मांसपेशी क्षय, घाउ निको हुन ढिलाइ, अस्पतालमा लामो समय बस्नुपर्ने अवस्था, विभिन्न स्वास्थ्य जटिलता र मृत्युसम्मको जोखिम बढाउन सक्छ।

उमेर बढ्दै जाँदा शारीरिक, मनोवैज्ञानिक र जीवनशैलीमा हुने परिवर्तनका कारण वृद्धवृद्धाले खाने खानाको मात्रा घटाउन सक्छन्। यसले कुपोषणको जोखिम थप बढाउँछ। त्यस्तै, वृद्धवृद्धामा दीर्घकालीन रोगहरू बढी हुने भएकाले रोग तथा त्यसको उपचारले पोषक तत्वको अवशोषण, चयापचय र खानाको सेवनमा असर पार्न सक्छ।

स्मृतिभ्रंश अर्थात् डिमेन्सियाले पनि वृद्धवृद्धाको पोषण अवस्थालाई उल्लेखनीय रूपमा प्रभावित गर्न सक्छ। निल्न कठिनाइ, भोक नलाग्ने समस्या तथा खानपानमा हुने कठिनाइका कारण आवश्यक खाना र पोषक तत्वको सेवन कम हुन सक्छ।

आर्थिक समस्या तथा खाद्य असुरक्षा पनि वृद्धवृद्धामा कुपोषणको महत्वपूर्ण कारण हो। उपलब्ध तथ्यांकअनुसार करिब ७.३ प्रतिशत वृद्धवृद्धा खाद्य असुरक्षाको अवस्थामा छन् भने २.७ प्रतिशतले अत्यन्त न्यून खाद्य सुरक्षाको सामना गरिरहेका छन्। त्यस्तै, ‘सप्लिमेन्टल न्युट्रिसन असिस्टेन्स प्रोग्राम’ का लागि योग्य वृद्धवृद्धामध्ये करिब ४३ प्रतिशत मात्रै उक्त कार्यक्रममा सहभागी हुने गरेका छन्।

कुपोषणका कारण मृत्युदर बढ्ने, रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता कमजोर हुने, मांसपेशी क्षय हुने, अस्पतालमा लामो समय बस्नुपर्ने तथा स्वास्थ्य सेवामा लाग्ने खर्च बढ्ने जोखिम हुन्छ। तर अस्पतालमा कुपोषणको समस्या अझै पर्याप्त रूपमा पहिचान हुन सकेको छैन। सन् २०१८ को ‘एजेन्सी फर हेल्थकेयर रिसर्च एण्ड क्वालिटी’ को विश्लेषणअनुसार अस्पताल भर्ना भएका करिब २५ देखि ५४ प्रतिशत बिरामी कुपोषणबाट प्रभावित हुन सक्ने अनुमान गरिए पनि अस्पताल बसाइका क्रममा करिब ८ प्रतिशत बिरामीमा मात्रै कुपोषण पहिचान भएको थियो। यसले धेरै बिरामीले समयमै आवश्यक पोषण उपचार र सहयोग नपाउने अवस्था देखाउँछ।

वृद्धवृद्धामा रोगसँग सम्बन्धित कुपोषणका कारण वार्षिक करिब ५१.३ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको आर्थिक भार पर्ने अनुमान गरिएको छ। क्रोनिक अब्स्ट्रक्टिभ पल्मोनरी डिजिज, कोरोनरी मुटु रोग र डिमेन्सिया यससँग सम्बन्धित ठूलो आर्थिक भारका कारणमध्ये पर्छन्। एक अध्ययनले डिमेन्सियालाई सबैभन्दा ठूलो योगदानकर्ता मानेको छ, जसका कारण मात्रै वार्षिक करिब ८.७ अर्ब अमेरिकी डलर बराबरको खर्च हुने अनुमान गरिएको छ।

चिकित्सकले के गर्नुपर्छ?

चिकित्सकले अस्पताल भर्ना भएका सबै वृद्धवृद्धामा पोषण जोखिमको प्रारम्भिक परीक्षण गर्नुपर्ने र जोखिममा रहेकालाई दर्ता भएका आहारविद्बाट व्यापक पोषण मूल्याङ्कन गराउनुपर्ने सुझाव दिइएको छ।

अस्पतालमा भर्ना भएपछि वृद्ध बिरामीले पर्याप्त खाना नखाने समस्या पनि सामान्य हुन्छ। उपलब्ध प्रमाणअनुसार कतिपय बिरामीले अस्पतालमा उपलब्ध खानाबाट आफ्नो आवश्यक प्रोटिन र ऊर्जाको ५० प्रतिशतभन्दा कम मात्रै प्राप्त गर्ने गर्छन्। त्यसैले बिरामीले कति खाना खाइरहेको छ भन्ने विषयमा नियमित निगरानी आवश्यक हुन्छ।

चिकित्सकीय रूपमा सम्भव भएसम्म अनावश्यक तथा अत्यधिक आहार प्रतिबन्धबाट बच्नुपर्ने सुझाव छ। अत्यधिक प्रतिबन्धले खानाको मात्रा र समग्र पोषक तत्वको सेवन थप घटाउन सक्छ। मौखिक सेवन अपर्याप्त भएमा चिकित्सकीय आवश्यकताअनुसार मौखिक पोषण पूरक सुरु गर्न सकिन्छ। यस्ता पूरकले ऊर्जा र प्रोटिनको सेवन, शरीरको तौल तथा पोषण अवस्था सुधार गर्न र अस्पताल भर्नाका क्रममा हुने जटिलताको जोखिम घटाउन सहयोग गर्न सक्छन्।

कुपोषित बिरामी वा मौखिक रूपमा पर्याप्त खाना खान नसक्ने उच्च जोखिममा रहेका बिरामीमा आवश्यकताअनुसार एन्टरल वा प्यारेन्टरल पोषण सहयोगसमेत दिन सकिन्छ। प्रमाणहरूले कुपोषित वा कुपोषणको जोखिममा रहेका अस्पतालका बिरामीमा उचित पोषण सहयोगले मृत्युदर तथा अनियोजित रूपमा पुनः अस्पताल भर्ना हुने जोखिम कम गर्न सक्ने देखाएका छन्।

डिस्चार्जपछि पनि कुपोषित बिरामीले नियमित खानाका अतिरिक्त आवश्यकताअनुसार मौखिक पोषण पूरक निरन्तर लिनुपर्ने हुन सक्छ। डिस्चार्जपछि पोषण पूरकको प्रयोगले पुनः अस्पताल भर्ना हुने जोखिम घटाउन सहयोग गर्न सक्छ।

त्यसैगरी, अस्पतालबाट घर फर्किएपछि पनि पोषणको निरन्तर निगरानी र हेरचाह आवश्यक हुन्छ। विशेषगरी आहारविद्को परामर्श तथा नियमित पोषण व्यवस्थापनले बिरामीको स्वास्थ्यलाभ सुधार गर्नुका साथै पुनः अस्पताल भर्ना हुने जोखिम कम गर्न सहयोग पुर्‍याउन सक्छ। त्यसैले ६५ वर्षभन्दा माथिका वृद्धवृद्धाको उपचारमा रोगको उपचारसँगै उनीहरूको पोषण अवस्थालाई पनि प्राथमिकतामा राख्न आवश्यक देखिन्छ।