About Nepal Focus

भारतमा नरेन्द्र माेदी पार्टी अध्यक्ष नभएता पनि पार्टी र सरकार दुबैमा उनी शक्तिशाली र सर्वमान्य नेताका रुपमा रहेका छन् भने नेपालमा प्रधानमन्त्री बालेन शाह भएतापनि पार्टी र अन्य दृष्ट्रिकोणले सभापति रबि लामिछाने नै शक्तिशाली देखिन्छन् ।

काठमाडौं। नेपालको नयाँ राजनीतिक अभ्यासमा रास्वपाका सभापति रवि लामिछाने र प्रधानमन्त्री बालेन्द्र (बालेन) शाहबीचको शक्ति सन्तुलन अहिले राजनीतिक बहसको केन्द्रमा छ। पार्टीको संगठनात्मक नेतृत्व रवि लामिछानेसँग रहँदा सरकारको नेतृत्व बालेन शाहले गरिरहेका छन्। यसले पार्टीको नेता एक, सरकारको नेता अर्का भन्ने मोडेललाई चर्चा दिलाएको छ।

यस्तै अभ्यास भारतमा पनि लामो समयदेखि देखिन्छ। भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी देशको सबैभन्दा शक्तिशाली राजनीतिक व्यक्तित्व मानिए पनि उनी भारतीय जनता पार्टीका राष्ट्रिय अध्यक्ष होइनन्। पार्टी सञ्चालन, संगठन विस्तार र चुनावी रणनीतिको जिम्मेवारी राष्ट्रिय अध्यक्षको हुन्छ भने सरकार सञ्चालनको जिम्मेवारी प्रधानमन्त्रीसँग हुन्छ।

यस व्यवस्थाले सरकारलाई प्रशासनमा केन्द्रित हुन र पार्टीलाई संगठन विस्तार तथा राजनीतिक गतिविधिमा सक्रिय रहन सहज बनाउने विश्लेषकहरूको धारणा छ।

नेपालमा पनि रास्वपाले यही मोडेललाई संस्थागत गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ। पार्टीभित्रको संगठनात्मक नेतृत्व र सरकार सञ्चालनको नेतृत्व फरक व्यक्तिमा हुँदा निर्णय प्रक्रियामा सन्तुलन कायम गर्न सकिने तर्क गरिन्छ। तर अर्कोतर्फ दुई शक्ति केन्द्रबीच समन्वय कमजोर भए राजनीतिक विवाद बढ्न सक्ने जोखिम पनि रहने विश्लेषण गरिन्छ।

भारतको राजनीतिमा प्रधानमन्त्री मोदीको लोकप्रियता उच्च भए पनि पार्टीको संगठनात्मक संरचना अलग रूपमा सञ्चालन हुँदै आएको छ। यही कारण सरकार र पार्टीले आ–आफ्नो भूमिकामा केन्द्रित भएर काम गर्ने अभ्यास विकसित भएको मानिन्छ।

यतिबेला भारतमा परीक्षा प्रश्नपत्र चुहावट, बेरोजगारी र युवा असन्तुष्टिलाई लिएर विरोध प्रदर्शन चर्किएको छ। विपक्षी दलहरूले सरकारमाथि दबाब बढाइरहेका छन् भने मोदी सरकारले सुधारका प्रतिबद्धता सार्वजनिक गरेको छ। यी घटनाले सरकार र पार्टी दुवैको राजनीतिक परीक्षा भइरहेको विश्लेषण गरिएको छ।

नेपालमा भने बालेन नेतृत्वको सरकारले सुशासन, प्रशासनिक सुधार र सेवा प्रवाहलाई प्राथमिकतामा राख्ने संकेत दिएको छ भने रास्वपाको संगठन विस्तार र राजनीतिक अभियानको नेतृत्व रवि लामिछानेले गरिरहेका छन्। यसले सरकार र पार्टीबीच जिम्मेवारीको स्पष्ट विभाजन गर्ने प्रयास देखिएको राजनीतिक विश्लेषकहरू बताउँछन्।

भारतमा नरेन्द्र माेदी पार्टी अध्यक्ष नभएता पनि पार्टी र सरकार दुबैमा उनी शक्तिशाली र सर्वमान्य नेताका रुपमा रहेका छन् भने नेपालमा प्रधानमन्त्री बालेन शाह भएतापनि पार्टी र अन्य दृष्ट्रिकोणले सभापति रबि लामिछाने नै शक्तिशाली देखिन्छन् ।

नेपाल र भारतका राजनीतिक संरचना फरक भए पनि दुवै देशमा एउटा समान पक्ष देखिन्छ—सरकारको नेतृत्व गर्ने व्यक्ति अनिवार्य रूपमा पार्टीको अध्यक्ष हुनुपर्छ भन्ने छैन। पार्टीले संगठन र राजनीतिक रणनीति सम्हाल्ने तथा सरकारले राज्य सञ्चालनमा केन्द्रित हुने मोडेलले कार्यविभाजन स्पष्ट बनाउने उद्देश्य राख्छ। तर यस्तो मोडेल सफल हुन सरकार र पार्टीबीच उच्च स्तरको विश्वास, समन्वय र साझा राजनीतिक लक्ष्य आवश्यक पर्ने राजनीतिक विश्लेषकहरूको भनाइ छ।